ÖZET

Bu çalışmada, kolonları alttan ankastre, üstten mafsallı birleşim olarak yapılan tek katlı prefabrike yapılarda, eğilme rijitlikleri birbirine özdeş kare kesitli kolonların kullanılması durumunda etkin göreli kat öteleme sınırlarını ve ikinci mertebe gösterge değerini [1] sağlayan en küçük kolon kesitlerinin belirlenmesi için diyagramlar hazırlanmıştır. Burada eşdeğer deprem yükünün hesabında kullanılan yapı ağırlığı ile yapı yüksekliği değişken olarak alınmış ve dört farklı deprem bölgesinde dört değişik yerel zemin sınıfı için hesaplamalar yapılarak sonuçlar diyagramlar halinde verilmiştir. Bu diyagramların değişik beton sınıflarından yapılan yapılar için kullanılması durumu bir k katsayısı ile hesaba katılmıştır. Ön boyutlandırma aşamasında bu diyagramlar yardımıyla belirlenen kolon kesitleri istenilen koşulları baştan sağladıkları için hesapların boyutlar değiştirilerek tekrarlanması pek çok durumda ortadan kalkmakta ve projelendirme aşaması kolayca sonuçlandırılabilmektedir.

Kolonları alttan ankastre, üst ucunda mafsallı birleşimli olarak yapılan tek katlı prefabrike yapılar ülkemizde endüstri binaları olarak çok yaygın kullanılmaktadır. 2007 Deprem Yönetmeliği’ndeki [1] en büyük etkin göreli kat ötelemesinin kat yüksekliğine oranının %2 ile sınırlandırılması koşulu bu tip yapılardaki kolon kesitlerinin belirlenmesinde en etkin faktörlerden biri olmaktadır. Bu koşulu sağlayan kolon kesitlerine göre hesaplanan boyuna donatı yüzdeleri makul düzeyde çıkmakta ve sonuçta ekonomik çözümlere ulaşılmaktadır. Taşıyıcı sistemi oluşturan her iki dik doğrultudaki çerçeve düzlemlerinde kat öteleme sınırlarını sağlamak ve uygulama kolaylığı bakımından çoğu zaman kare kesitli kolonlar tercih edilmektedir. Diğer taraftan kenar akslardaki kolonlarda, düşey yüklerin oluşturduğu eğilme momentleri orta akslardakinden büyük buna karşılık normal kuvvetlerin küçük olması dışmerkezliği artırmaktadır. Kenar aks kolonlarında makul donatı oranı elde etmek ve pratikte sağladığı kolaylıklar nedeniyle bu kolon kesitlerinin de orta aks kolon kesitleriyle aynı yapılması genelde tercih edilir. Çalışma konusunun, eşit kare kesitli kolonların kullanıldığı tek katlı prefabrike yapılar olarak sınırlandırılmasında uygulama alanının çok geniş olması ve değişken parametrelerin azlığı etken olmuştur. Böylece elde edilen sonuçların birkaç diyagramda gösterilmesi olanağı doğmuştur. Benzer bir çalışma daha önce 1997 Deprem Yönetmeliğinde [2] verilen sınır koşulları için yapılmıştır [3]. Ancak 2007 deprem yönetmeliğinde deprem yüklerinin tamamının, üstten bağlantıları mafsallı olan kolonlar tarafından taşınan tek katlı binalarda taşıyıcı sistem davranış katsayısı R’nin 3 olarak verilmesi ve buna bağlı olarak hesaplanan etkin göreli kat ötelemelerinin en büyük değerinin kat yüksekliğine oranının %2 ile sınırlandırılması bu konuda yeniden bir çalışma yapılmasını gerekli kılmıştır.